{"id":16897,"date":"2021-04-22T18:07:21","date_gmt":"2021-04-22T16:07:21","guid":{"rendered":"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/yonwabela-inkululeko-eziswa-lulwimi\/"},"modified":"2021-09-06T16:37:12","modified_gmt":"2021-09-06T14:37:12","slug":"yonwabela-inkululeko-eziswa-lulwimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/yonwabela-inkululeko-eziswa-lulwimi\/?lang=xh","title":{"rendered":"Yonwabela inkululeko eziswa lulwimi"},"content":{"rendered":"\n<p>Yiba nomfanekiso ngqondweni ngehlabathi elingenalo ulwimi. Ingakwazi ukwenzeka lo nto xa ucinga? Awucingi ukuba ingenzeka lo nto?Awukhe uyicinge eyokuba ulwimi luthungelana neengcinga kwaye ayisebenzi eyokucinga ukuba ngaba awucingi ngolwimi lwakho? Uza kufikelela  njani kwiingcinga zakho ukuba ngaba azizinzanga kuhlobo oluthile lolwimi?<\/p>\n\n<p><p>Kwincwadi ethi , The language instinct, uSteven Pinker (1994:3) naye uyahambisana nezingcinga xa esithi: <em>Language is so tightly woven into human experience that it is scarcely possible to imagine life without it. Chances are that if you find two or more people together anywhere on earth, they will soon be exchanging words\u201d <\/em>(Ulwimi lubhijeleke ngqo kumava omntu nto leyo inqabileyo ukuba bunganjani ubomi ngaphandle kolwimi. Maninzi amathuba apho unokufumana abantu ababini\u00a0 nangaphezulu naphina emhlabeni, ungabeva bencokola okanye besayinelana ngalo) Abantu abangakwaziyo ukuthetha nokuva basebenzisa ulwimi lwezandla njengabantu abevayo ngeendlebe abasebenzisa iilwimi ezithethwayo: ngokuhleka, ukukhala nokubhiyoza, kwaye iziphumo <a data-mce-href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=DMy1iJMZfyY\" href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=DMy1iJMZfyY\">zezichukumisayo<\/a> nezakhayo.<\/p><\/p>\n\n<p>Yile ngcamango kanye esingenakho ukuba singangabelani ngayo ngolwimi lwethu nabanye abantu kwaye indenze ndicinge ngale nkululeko intle esiyiphathelwa lulwimi ukuze sikwazi ukuyisebenzisa. Ulwimi lukhulula iingcinga ezikwintloko zethu ngokusinika isixhobo sokulusebenzisa,kwaye maxa wambi sothule umthwalo osemagxeni omnye umntu. Ulwimi lunika indlela yemvakalelo, ukuviwa kwaye ukwazi ukunxulumana nabanye. Iilwimi ezahlukeneyo zilawulwa yimigaqo eyahlukeneyo yokubhalwa kwegrama, kodwa eyona Nkululeko ivulekileyo yile yokukwazi ukusebenzisa ulwimi kwaye uvelise into abanye abantu abangazange bayithetha ncakasana ngendlela ebalaseleyo. Cinga ngemibongo,iziqwengana zocamngco, iblogu,amavo okanye iincwadi ezinezihloko ezinye zababhali abahluka hlukeneyo.: umzila omhle abanokuhamba ngawo, kodwa kukho indlela ezininzi ezahlukeneyo zokuvakalisa imvakalelo. Le nto ayikwenzi ucinge ngokufuna ukuqala ukubhala into ngokukhawuleza?<\/p>\n\n<p>Siphila kwixesha apho inkululeko yethu yentshukumo nenkululeko yendibano ziphantsi komngeni womngcipheko wolosuleleko. Nakubeni ezinye zenkululeko zethu zokudibana ziphantsi koku ncitshiswa ukuze kunqandwe ukunwena kobhubhane esijongene naye, inkululeko yethu yobungqondi ayiminywanga yona. Masamkele le meko sikuyo ingaqhelekanga ukuze sikhumbule izinto ezininzi esaziphathelwa yinkululeko.<\/p>\n\n<p>Ukukhumbula usuku lweNkululeko kulo unyaka, thina kwi<a href=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/?lang=xh\">Ziko leeLwimi<\/a> sikhetha ukubhiyozela inkululeko esinayo kulwimi \u2013 amathuba angenasiphelo esiwaphathelwa lulwimi ukuze sivakalise imvakalelo zethu, sinxulumane nabanye abantu kwaye siphile ubomi bethu, nokuba ngaba amathuba ethu okubonana emancinci okwethutyana.<\/p>\n\n<p>\u2013 nguSusan Lotz noKim Wallmach; translated by Zandile Kondowe<\/p>\n\n<p>Full reference: Pinker, Steven. 1994.\u00a0<em>The language instinct: The new science of language and mind<\/em>. Penguin Books: London. 3<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yiba nomfanekiso ngqondweni ngehlabathi elingenalo ulwimi. Ingakwazi ukwenzeka lo nto xa ucinga? Awucingi ukuba ingenzeka lo nto?Awukhe uyicinge eyokuba ulwimi luthungelana neengcinga kwaye ayisebenzi eyokucinga ukuba ngaba awucingi ngolwimi lwakho? Uza kufikelela  njani kwiingcinga zakho ukuba ngaba azizinzanga kuhlobo oluthile lolwimi?<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":16870,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[184,176,298,395],"tags":[981],"class_list":["post-16897","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-our-languages-xh","category-recent-news-xh","category-imisitho","category-life-is-language-xh","tag-indlela-yokucinga-engeelwimi-eziliqela"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16897"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16933,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16897\/revisions\/16933"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16870"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}