{"id":29865,"date":"2024-02-21T08:55:37","date_gmt":"2024-02-21T06:55:37","guid":{"rendered":"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/iilwimi-zethu-zeenkobe-sifumana-ntoni-thina\/"},"modified":"2024-02-21T21:10:30","modified_gmt":"2024-02-21T19:10:30","slug":"iilwimi-zethu-zeenkobe-sifumana-ntoni-thina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/iilwimi-zethu-zeenkobe-sifumana-ntoni-thina\/?lang=xh","title":{"rendered":"Iilwimi zethu zeenkobe: Sifumana ntoni thina?"},"content":{"rendered":"<section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-6 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-shop_single wp-image-29713\" src=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_Blog_MotherLanguageDay24_XHO-600x600.png\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"600\" \/><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"vc_col-sm-6 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p>KwiZiko leeLwimi laseSU, siyabelana ngenkolelo yeUNESCO ekubalulekeni kokwahlukahlukana ngokweenkcubeko neelwimi ukulungiselela uluntu oluluqilima, kwaye siyakwamkela ukubhiyozelwa koSuku lweeLwimi zeeNkobe kwihlabathi jikelele ngomhla wama21 kweyoMdumba kunyaka ngamnye.<\/p>\n<p>USuku lweeLwimi zeeNkobe alukho malunga nolwimi lwakho lweenkobe nolwimi lwam lweenkobe ngokuzimela kwazo nje kuphela, kodwa kananjalo lumalunga nazo neelwimi zeenkobe zabo bantu basingqongileyo. Ukuba siyakuqonda ukuba ulwimi lweenkobe lomntu osecaleni kwethu luxabiseke kuye ngohlobo oluxabiseke ngayo njengoko nathi sibazise ezethi, kwaye sikuhloniphe oko, sele sithathe amanyathelo amahle kakhulu.<\/p>\n<\/div><\/div><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-12 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p>Kutheni le nto iilwimi zeenkobe zibalulekile, ngaphandle kokuba sifaka iinqobo zangokwasemphefumlweni ku(kwii)lwimi esikhule ngalo\/ngazo kwaye saqala ukuzivakalisa ngalo\/ngazo? Zingasebenziseka njani ngokuphathekayo kuthi, nkqu nokuba amaxesha amaninzi sisebenzisa ulwimi lwesibini okanye lwesithathu ukuqinisekisa ukuba sinxibelelana ngendlela enceda abanye ekubeni baqonde oko sikuthethayo?<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Iindawo zokuma uthi tsii gxada zasengqondweni<\/strong><\/p>\n<p>Iilwimi zeenkobe ziindawo zokuma uthi tsii gxada zasengqondweni. Sonke sisebenzisa ulwimi lwethu lweenkobe njengendlela yokukhulisa ulwazi. Xa ufumana ulwazi olutsha, ngokwesiqhelo uqala ngengcaciso oqheleneyo nayo uze emva koko uthabathe indlela esuka apho eya kwiintlambo zolwazi ongalwaziyo. Ngoko ke, ukuba uqala kwindawo apho uyaziyo ukuba ingcamango ethile iyintoni ngolwimi lwakho lweenkobe, unayo indawo onokusuka kuyo ukuze ufunde okunye, kwaye ungasebenzisa oko ukuqhelileyo njengendawo yokuma uthi tsii gxada uqonde ngayo iingcamango ezintsokothe ngakumbi, nkqu naxa uzifumana ngolwimi olwahlukileyo kolo lwakho lweenkobe.<\/p>\n<p>Ngoko ke, abafundi bangakwazi, kwaye kungafuneka, ukuba basebenzise iilwimi zabo zeenkobe eyunivesithi, nkqu nokuba ulwimi lwabo alululo olunye lweelwimi zokufunda nokufundisa ezingokusesikweni kwelo ziko. Ukuba sicinga ngeSU, le Yunivesithi izibophelele ekusebenziseni isiNgesi, isiAfrikansi nesiXhosa \u2013 iilwimi ezisetyenziswa ngokusesikweni eNtshona Kapa. IsiAfrikansi nesiNgesi ziilwimi zokuqala zokufunda, ukufundisa novavanyo. IsiXhosa naso sinokusetyenziswa ekufundeni nasekufundiseni, apho kukho indlela kwaye abahlohli bakufumana kufanelekile ukusisebenzisa, kwaye kukho imfuneko ngokweendlela zokufunda nokufundisa. Le Yunivesithi izibophelele ekuphuhliseni isiXhosa njengolwimi lwezemfundo, nasekunonopheleni isiAfrikansi njengolwimi lokufundisa, ukufunda, uvavanyo nophando. ISU ikwayenye yeeyunivesithi zaseMzantsi Afrika ezimbalwa ezinenjongo yokuphuhlisa uLwimi lokuThetha ngeZandla lwaseMzantsi Afrika. Konke oku kuyinxalenye yogunyaziso lwesizwe lokuba amaziko emfundo ephakamileyo amkele ulwimi lwaseAfrika olunye ubuncinane, apho sigxilisa imithombo yethu yoncedo kolo lwimi, ngelixa ngaxeshanye sinonophela oko sele sikuphuhlisile. Oku kuyindlela ebalulekileyo yokuba sizise ukuphila kuMgaqosiseko woMzantsi Afrika. Ngokuhlonipha iilwimi kwinqanaba lemfundo ephakamileyo, siphakamisa isimo sazo.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-4 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p><a href=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/isixhosa-days-of-the-week\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-shop_single wp-image-29725 alignleft\" src=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO-600x600.png\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO-600x600.png 600w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO-300x300.png 300w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO-1024x1024.png 1024w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO-150x150.png 150w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO-280x280.png 280w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/1_Maandag_UMVULO.png 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"vc_col-sm-4 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><div style=\"width: 1080px;\" class=\"wp-video\"><video class=\"wp-video-shortcode\" id=\"video-29865-1\" width=\"1080\" height=\"1080\" preload=\"metadata\" controls=\"controls\"><source type=\"video\/mp4\" src=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Xhosa-proverb_come-what-may_met-klank_CdK.mp4?_=1\" \/><a href=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Xhosa-proverb_come-what-may_met-klank_CdK.mp4\">https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/Xhosa-proverb_come-what-may_met-klank_CdK.mp4<\/a><\/video><\/div>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><div class=\"vc_col-sm-4 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p><a href=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/emphasise-ability\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-shop_single wp-image-29749\" src=\"https:\/\/languagecentre.sun.ac.za\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3-600x600.png\" alt=\"\" width=\"600\" height=\"600\" srcset=\"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3-600x600.png 600w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3-300x300.png 300w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3-1024x1024.png 1024w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3-150x150.png 150w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3-280x280.png 280w, https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SM_SignLanguages_3.png 1080w\" sizes=\"auto, (max-width: 600px) 100vw, 600px\" \/><\/a><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-12 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p>Abafundi nabasebenzi baseSU ngokwenene baliqela elahlukahlukene kakhulu kunabantu nje abathetha isiNgesi, isiAfrikansi nesiXhosa kuphela, kodwa ukusebenza ngezona lwimi zeenkobe zixhaphakileyo eNtshona Kapa yindawo esinokuqala kuyo. Kwaye ezinye iiyunivesithi zoMzantsi Afrika ziye zazibophelela ekuphuhliseni ulwimi lube lunye ubuncinane kwiilwimi zoMzantsi Afrika ezisesikweni kwimimandla yazo. Ngale ndlela, abantu abathetha isiZulu bangathi, umzekelo, nabo baxhamle kwimithombo yoncedo engesiXhosa, nanjengoko ezo lwimi zinxulumene ngokusondeleneyo, kwaye oko kuyasebenza nakwezinye iilwimi ezinxulumene ngokusondeleneyo. Kodwa thina njengabantu abathetha iilwimi zeenkobe kufuneka sikhethe ukusebenzisa iilwimi zethu ngokwethu xa ithuba livela.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-12 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p><strong>Ukuphakamisa isimo<\/strong><\/p>\n<p>Ukuba sifuna ukunonophela, ukwandisa nokuphakamisa isimo seelwimi zethu, kukho iindlela ezimbini ezivakala ngokuhlangeneyo zokwenza oko. Enye indlela kukubhala ngolo lwimi \u2013 ngokudalwa koncwadi \u2013 ukubonisa ukuba ulwimi lwakho lunako ukuvakalisa iingcinga ezicaphulekayo nemibono engobuchule nentsokothileyo, nokuba lunesakhono sokuguquguquka ngokwaneleyo sokwenza njalo. Indlela yesibini ingokudala isigama sokuchaza iinkalo ezintsha nezingobugcisa.<\/p>\n<p>Kungenzeka ukuba phantse naluphi na ulwimi ngaphandle kwesiNgesi (nanjengoko kubonakala ngathi isigama senziwa ngesiNgesi ngokwendalo kakhulu njengenxalenye yenkqubo yokusungulwa ngokutsha nophuhliso olutsha) ludinga ukuba luphakamise isimo salo ngokuqhubekekayo ukuze lube nokumelana nemekobume yamaxesha angoku. Naluphi na olunye ulwimi, nokuba sisiFrentshi, sisiJamani, sisiTshayina, sisiAfrikansi okanye sisiXhosa, lunomngeni wokuzama ukumelana nesantya, kwaye nkqu nesiNgesi ngokwaso asisoloko sihamba phambili! Kananjalo, isiNgesi singaba naso isigama, kodwa intsingiselo zaloo magama azisoloko zicacile. Isigama sesiXhosa, sesiAfrikansi okanye nkqu nesesiFrentshi amaxesha amaninzi sihlala sichaza nangakumbi kwaye ke ngoko sicacile kubantu abathetha ezo lwimi. Cinga ngegama elithi \u201ckoppelaar\u201d ngesiAfrikansi, okanye igama lesiZulu elithetha ukuthi \u201cumthetho osayilwayo\u201d, elithi \u201cumthethosivivinywa\u201d, ngokuthe ngqo lithetha ukuthi \u201cumthetho osayilwayo\u201d. Mininzi eminye imizekelo. Kodwa ingaba sikhetha ukuwamkela nokuwasebenzisa loo magama mahle kangaka, okanye sibhenela kwisiNgesi ngokuzenzekelayo?<\/p>\n<p>Inzuzo enkulu yokuphakamisa isimo solwimi nokusebenzisa iilwimi ezahlukahlukeneyo kukuba senza ukuba iimekobume esiphila phakathi kwazo zibe zeziqukayo nangakumbi. Ukubona nokufumana iilwimi zabo kwiindawo ezahlukeneyo kuyabakhumbuza abantu ukuba bayinxalenye yento enkulu ngaphezu kokuba ziziqu zabo nje kuphela.<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-12 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p><strong>Ukungohluki kangako kweemeko<\/strong><\/p>\n<p>Nanjengoko sibhiyozela uSuku lweeLwimi zeeNkobe kulo nyaka, mhlawumbi kufuneka siqale ukucinga ngale mibuzo ilandelayo: Ingaba lukwenzela ntoni ulwimi lwakho lweenkobe, kwaye ingaba wena ulwenzela ntoni ulwimi lwakho lweenkobe? Xa usebenzisa ulwimi lwakho lweenkobe ekufundeni, kubomi bemihla ngemihla nakwimiba esemthethweni, awuphelelanga nje ekuzincedeni kuphela kodwa kananjalo uxhasa kwaye ulondoloza ilifa lemveli lolwimi lwakho. Ukusebenzisa kwakho olo lwimi kulugcina luphila kwaye kuqinisekisa ukuba luyaqhubekeka ukulungiselela amaxesha ezayo.<\/p>\n<p>Kwaye ke ngoko, xa sithatha elinye inyathelo ukuya phambili, elikukuqala ukufunda iilwimi zeenkobe zabanye, sixhasa kwaye sisomeleza ezo lwimi nangakumbi, ngelixa sifumana iindlela ezintsha zokuqondana nokuxabisana.<\/p>\n<p>\u2013 ibhalwe nguSusan Lotz, nguKim Wallmach, uSanet de Jager noJackie van Wyk, uguqulo lolwimi lwenziwe nguSipumeze Mrwetyana<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section><section class=\"l-section wpb_row height_medium\"><div class=\"l-section-h i-cf\"><div class=\"g-cols vc_row type_default valign_top\"><div class=\"vc_col-sm-12 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"g-cols wpb_row  type_default valign_top vc_inner\"><div class=\"vc_col-sm-12 wpb_column vc_column_container\"><div class=\"vc_column-inner\"><div class=\"wpb_wrapper\"><div class=\"wpb_text_column\" ><div class=\"wpb_wrapper\"><p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/div><\/section>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Umhla wama21 kweyoMdumba luSuku lweeLwimi zeeNkobe kuMazwe ngaMazwe. Ingaba ubusazi ukuba ungasebenzisa ulwimi lwakho lweenkobe njengendawo yakho yokuma uthi tsii gxada yasengqondweni?<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":29719,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"_uf_show_specific_survey":0,"_uf_disable_surveys":false,"footnotes":""},"categories":[184,176,303,395,774],"tags":[404,2652,1374,210,2649],"class_list":["post-29865","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-our-languages-xh","category-recent-news-xh","category-iinkonzo-zezeelwimi-nezonxibelelwano","category-life-is-language-xh","category-multilingualism-xh","tag-international-mother-language-day-xh","tag-mental-springboard-xh","tag-multilingual-mindset-xh","tag-multilingualism-xh","tag-umdumba-lusuku-lweelwimi-zeenkobe-kumazwe-ngamazwe"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29865","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29865"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29865\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29926,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29865\/revisions\/29926"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29719"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29865"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29865"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/zone.ladybugdigital.co.za\/taalsentrumdebug2025\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29865"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}